قشقرق و طغیانهای هیجانی
قشقرق یا فروپاشی: تفاوت در چیست؟
قشقرق یا فروپاشی؟ مرزِ این دو مبهمتر از چیزی است که اینترنت نشان میدهد، و لازم نیست نامِ درستِ آن لحظه را بدانید تا به کودکتان کمک کنید. فایدهی واقعیِ این تمایز، عوضکردنِ پرسشی است که میپرسید.
کودکتان کفِ زمین دارد جیغ میزند. این یک قشقرق است، یک فروپاشی، یا فقط یک لحظهی خیلی سخت؟
این دو کلمه اغلب طوری به کار میروند که انگار دو اتفاقِ کاملاً جدا را توصیف میکنند. در زندگیِ واقعی، مرزشان میتواند مبهم باشد. اینها تشخیصِ پزشکی نیستند، و لازم نیست پیش از کمککردن به کودکتان، نامِ درستِ آن لحظه را پیدا کنید.
با این حال، این تمایز میتواند مفید باشد، چون پرسش را از «چطور این را تمام کنم؟» به «کودکم همین حالا به چه چیزی نیاز دارد؟» تغییر میدهد.
قشقرق چیست؟
قشقرق معمولاً فورانِ خشم، سرخوردگی یا اعتراض است. کودکِ نوپا ممکن است چیزی بخواهد، در برابرِ یک مرز مقاومت کند، یا با کاری دستوپنجه نرم کند که هنوز از پسش برنمیآید.
قشقرقها در سالهای اولِ کودکی رایجاند، چون استقلال سریعتر از زبان و خویشتنداری رشد میکند. NHS اشاره میکند که معمولاً حدودِ ۱۸ ماهگی شروع میشوند و تا ۴ سالگی، با رشدِ زبان، بسیار کمتر میشوند. خستگی، گرسنگی و حسادت میتوانند احتمالشان را بیشتر کنند.
کودکی که قشقرق میکند ممکن است هنوز متوجهِ اطرافش باشد، اما این به این معنا نیست که پریشانیاش ساختگی یا حسابشده است.
فروپاشی چیست؟
«فروپاشی» معمولاً برای از دست دادنِ کنترل بهدلیلِ سرریزشدن به کار میرود. سروصدا، نور، شلوغی، توقعها، بلاتکلیفی، درد، یا چند فشارِ کوچک ممکن است روی هم جمع شوند تا جایی که کودک دیگر نتواند تاب بیاورد.
این اصطلاح بهویژه در جامعههای اوتیستیک اهمیت دارد؛ جایی که فروپاشی بهعنوانِ پاسخی به بارِ بیش از حدِ حسی یا هیجانی فهمیده میشود، نه بهعنوانِ شیطنت یا بدرفتاری.
سرریزشدن مختصِ هیچ گروهی از کودکان نیست، اما فروپاشیهای تکرارشونده که به تفاوتهای حسی یا ارتباطی مربوطاند، سزاوارِ توجهی کنجکاو و فردیاند، نه یک برچسبِ سریع.
چطور واکنش نشان دهم؟
بهجای اینکه معمای برچسب را حل کنید، به خودِ کودک نگاه کنید.
- اگر دارد به یک مرز اعتراض میکند: مرز را ثابت نگه دارید، کم حرف بزنید، و اجازه دهید احساس باشد، بدونِ اینکه یک تصمیمِ ایمن را عوض کنید.
- اگر به نظر میرسد سرریز شده: سروصدا، پرسشها، آدمها و توقعها را کم کنید. اگر ممکن است کمکش کنید به جایی آرامتر و امنتر برسد.
- در هر دو حالت: رفتارِ ناایمن را متوقف کنید، از نصیحت پرهیز کنید، و تا بازگشتِ آرامش صبر کنید و بعد آموزش دهید.
بعدش، از خودتان بپرسید چه چیزی آن لحظه را سخت کرد. پاسخ ممکن است ناامیدی باشد، سرریزشدن، یا هر دو.
کِی کمک بخواهید
اگر این نوشته برای چیزی که مدتی است ذهنتان را مشغول کرده کلمه پیدا کرده است، این ارزشِ یک گفتوگو را دارد، نه یک تاریخچهی جستوجو. با پزشکِ عمومی (GP)، مراقبِ سلامت (health visitor، خدماتی در بریتانیا)، پزشکِ کودک یا مهدِ کودک صحبت کنید اگر:
- فروپاشیها پرتکرار یا شدیدند
- کودکتان اغلب با سروصدا، نور یا شلوغیِ معمولی سرریز میشود
- گفتار یا ارتباط آنطور که انتظار دارید رشد نمیکند
- کودکتان کلمهها یا مهارتهایی را که پیشتر داشت از دست داده است
- دربارهی رشدِ کودکتان هر نگرانیای دارید
NHS ساده میگوید: اگر جدی نگرانِ رفتارِ کودکتان هستید، با مراقبِ سلامت (health visitor) یا پزشکِ عمومیِ خود صحبت کنید.
زود پرسیدن، بیشواکنشی نیست، و شما یا کودکتان را به هیچ برچسبی متعهد نمیکند. معمولاً فقط یعنی کسی که تجربه دارد، الگو را همراهِ شما نگاه میکند.
پرسشِ بهدردبخور
همیشه نخواهید دانست که یک لحظه قشقرق بوده یا فروپاشی. اشکالی ندارد.
بپرسید: کودکم داشت با یک مرز میجنگید، از موقعیت سرریز شده بود، یا آمیزهای از هر دو را به من نشان میداد؟ بعد به نیازی که میبینید پاسخ دهید.
برچسب کماهمیتتر از ایمنی است، از فهمیدنِ الگو، و از کمک به کودک برای اینکه بدونِ شرم به حالِ خود برگردد.